Kĩ thuật dạy hát ở Tiểu học và THCS

Đăng lúc: Thứ sáu - 15/07/2011 19:47 - Người đăng bài viết: admin
Kĩ thuật dạy hát của các giáo viên rất phong phú và đa dạng, bởi vì năng lực, kinh nghiệm và điều kiện dạy học của mỗi người rất khác biệt. Dưới đây là một số kĩ thuật phổ biến, xin giới thiệu để các bạn cùng tham khảo.

Kĩ thuật dạy hát của các giáo viên rất phong phú và đa dạng, bởi vì năng lực, kinh nghiệm và điều kiện dạy học của mỗi người rất khác biệt. Dưới đây là một số kĩ thuật phổ biến, xin giới thiệu để các bạn cùng tham khảo.

a) Giới thiệu bài hát

Mục tiêu để học sinh biết tên bài hát, tên tác giả, xuất xứ hoặc nội dung bài hát. Lời giới thiệu hay sẽ gợi nên không khí tích cực và hứng thú học hát của học sinh. Giáo viên có thể chọn một trong những cách giới thiệu sau.

Cách thứ nhất là giáo viên thuyết trình, ví dụ: “Nếu ai hỏi, quê hương là gì, các em sẽ trả lời: quê hương em là mái nhà của em, nơi có cha mẹ, nơi em lớn lên, là con đường, hàng cây, ngọn núi, dòng suối mà em thường gặp. Tất cả những gì thân thuộc nhất xung quanh em chính là quê hương. Em yêu quê hương bởi đó là nơi gần gũi, gắn bó và che chở cho em. Hôm nay các em sẽ học bài Quê hương tươi đẹp, bài hát có giai điệu nhẹ nhàng này sẽ nói lên tình cảm của chúng ta với quê hương thân yêu của mình”.

Cách thứ hai, giáo viên đặt câu hỏi để giới thiệu bài hát, ví dụ để giới thiệu về bài Gà gáy: Hãy kể tên những bài hát nói về các con vật mà các em đã học hoặc đã biết? Sau khi học sinh thực hiện yêu cầu, giáo viên giới thiệu: Con gà rất quen thuộc với người dân Việt Nam, tiếng gà gáy “ò ó o” thường báo hiệu một ngày mới bắt đầu. Hôm nay chúng ta cùng nhau học hát bài Gà gáy, dân ca Cống (Lai Châu) để xem tiếng gà gáy trong bài hát này được mô tả như thế nào nhé.

            Cách thứ ba, giáo viên sử dụng tranh ảnh minh hoạ cho bài hát để học sinh nhận xét về nội dung của chúng, từ đó giáo viên dẫn dắt vào việc giới thiệu bài hát.

Với những bài dân ca hoặc bài hát nước ngoài, giáo viên nên dùng bản đồ, tranh ảnh để giới thiệu thêm về vị trí địa lí, thiên nhiên và đời sống con người ở nơi đó. Đôi khi cũng có thể giới thiệu mở rộng tới một số bài hát khác của cùng tác giả, cùng chủ đề hoặc cùng vùng miền, có thể cung cấp cho học sinh những kiến thức văn hoá cần thiết khác. Ví dụ đó là dân ca miền nào, phong tục tập quán, đặc điểm của địa phương đó.

b) Đọc lời ca (Tiểu học) Tìm hiểu về bài hát (Trung học cơ sở)

Dạy hát ở Tiểu học, đọc lời ca giải quyết 3 nhiệm vụ: học sinh biết bài hát có mấy câu, luyện tập cách đọc lời và hiểu ý nghĩa của một số từ khó (nếu có). Với học sinh lớp 1, giáo viên cần đọc mẫu để cả lớp đồng thanh đọc theo. Từ lớp 2 trở lên, giáo viên nên chỉ định học sinh đọc, có thể hướng dẫn các em vừa đọc lời vừa gõ đệm theo tiết tấu lời ca với những bài hát có tiết tấu đơn giản, lặp đi lặp lại.

Dạy hát ở Trung học cơ sở, tìm hiểu bài hát giúp học sinh hiểu nội dung bài hát, nắm được cấu trúc (chia đoạn, chia câu) và các kí hiệu âm nhạc trong bài. Khi dạy tìm hiểu bài hát, giáo viên thường đặt cho học sinh một số câu hỏi, ví dụ: Bài có thể chia thành mấy đoạn, mỗi đoạn có mấy câu hát? Trong bài có những kí hiệu âm nhạc nào? Lời ca có từ nào các em chưa hiểu được ý nghĩa? Lời ca có hình ảnh, ý tứ nào hay?...

c) Nghe hát mẫu

Mục tiêu để học sinh làm quen với giai điệu và có cảm nhận ban đầu về bài hát.

Giáo viên hát mẫu hoặc mở đĩa nhạc cho học sinh nghe, các em lắng nghe, cảm nhận và kiểm nghiệm những điều đã tìm hiểu ở bước đọc lời ca (hoặc tìm hiểu về bài hát). Có thể coi đây là bước đầu học sinh được tiếp xúc với giai điệu của bài hát, vì vậy sự hấp dẫn của bài sẽ để lại ấn tượng tốt với các em.

Giáo viên cần trình bày bài hát đảm bảo sự chuẩn mực, đem lại đầy đủ cảm xúc và giá trị nghệ thuật của tác phẩm. Với học sinh Tiểu học, giáo viên nên vừa hát vừa kèm theo động tác minh hoạ sẽ làm các em thấy thích thú hơn. Việc hát mẫu cho học sinh nghe có những ưu điểm:

- Giúp học sinh cảm thụ được bài hát một cách đầy đủ, trọn vẹn bởi cách hát của giáo viên gần gũi với các em hơn so với đĩa nhạc.

- Học sinh cảm thấy hào hứng khi được nghe thày cô hát.

- Thể hiện được năng lực âm nhạc và cảm xúc của giáo viên.

Dù có đĩa nhạc, học sinh vẫn thích nghe giọng của chính thầy cô thể hiện bài hát. Khi hát, giáo viên phải thể hiện được nội dung tình cảm của bài hát, truyền cảm được hồn của tác phẩm tới học sinh. Đĩa nhạc không thể thay thế được tiếng hát của thầy cô vì bài hát do giáo viên trình bày không chỉ tác động tới các em bằng giọng hát, mà còn bằng cả ánh mắt, điệu bộ, bằng sức cảm hoá trực tiếp của tâm hồn mình.

Trong tiết dạy hát, giáo viên cần chú ý đến giọng hát, cách hát và việc sử dụng nhạc cụ của chính bản thân. Bài hát do giáo viên trình bày góp phần rất lớn để tạo cảm xúc và sự hấp dẫn cho học sinh.

Sau khi nghe hát mẫu, giáo viên nên khuyến khích học sinh nói cảm nhận riêng của mình về bài hát, như: Bài hát có hay không? Có quen thuộc không? Dễ hay khó hát? Bài hát thuộc thể loại hành khúc, sinh hoạt, vui chơi, lao động hay trữ tình? Nhịp điệu của bài nhanh hay chậm? Tính chất bài hát sôi nổi hay tình cảm? Nhẹ nhàng hay tha thiết?...

d) Khởi động giọng (luyện thanh)

Khởi động giọng giúp học sinh chuẩn bị về tư thế, hơi thở, giọng hát, đồng thời còn luyện tai nghe, luyện cách phát âm và luyện cao độ. Khởi động giọng còn để học sinh thấy rằng, các em đang được học âm nhạc một cách bài bản.

Trong tiết dạy hát, tốt nhất là giáo viên nên thực hiện các bước hát mẫu, khởi động giọng và tập hát từng câu ở cùng một giọng. Tập hát ở giọng nào thì nên khởi động giọng ở giọng đó, như vậy sẽ có lợi cho tai nghe của học sinh (đây là sự khác biệt với luyện thanh: luyện thanh thường chuyển giọng liên tục, nhằm mở rộng âm vực và nâng cao chất lượng âm thanh, luyện thanh thường áp dụng trong môn thanh nhạc).

Khi khởi động giọng, giáo viên cần hướng dẫn học sinh đứng thẳng, tư thế tự nhiên. Giáo viên đàn chuỗi âm ngắn, đơn giản để các em nghe và đọc bằng âm La, Ma, Mô, Mi hoặc nguyên âm A- O- U- I (có thể kết hợp trò chơi, ví dụ học sinh giả làm tiếng gà gáy ò ó o). Với thời gian 1-2 phút, giáo viên chỉ nên dùng một âm hình tiết tấu chung khi khởi động giọng.

e) Tập hát từng câu

Mục tiêu việc tập hát từng câu là để học sinh hát đúng giai điệu và lời ca từng câu hát; luyện tai nghe và thể hiện đúng những chỗ khó trong bài.

Tập hát từng câu là bước trọng tâm, nó chiếm nhiều thời gian và đòi hỏi học sinh phải cố gắng nhiều nhất. Các bước trước đó (giới thiệu bài hát, tìm hiểu về bài hát, nghe hát mẫu, khởi động giọng) chỉ nhằm dẫn dắt và hỗ trợ cho bước tập hát từng câu. Nếu không hoàn thành bước tập hát từng câu thì việc thực hiện hai bước là hát cả bài và củng cố kiểm tra cũng sẽ không thu được kết quả.

Có bốn công cụ giúp học sinh hát đúng giai điệu và lời ca của từng câu hát, đó là: nghe giáo viên hát mẫu, nghe giáo viên đàn giai điệu, nghe đĩa nhạc và nghe những bạn học giỏi hát. Trong đó, phổ biến và hiệu quả nhất vẫn là học sinh tập hát thông qua việc nghe giáo viên đàn giai điệu và hát mẫu, đây là hai hoạt động cần phải kết hợp một cách hài hoà. Đôi khi, chỉ định những em học giỏi hát mẫu thay cho giáo viên cũng là việc nên thực hiện, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh đồng thời làm môi trường học tập trở nên gần gũi và thân thiện hơn.

Yêu cầu khi dạy hát từng câu là giáo viên phải kết hợp giữa sử dụng nhạc cụ và hát mẫu để hướng dẫn học sinh hát đúng giai điệu, lời ca của từng câu hát. Tuy nhiên, hát mẫu nhiều hay ít, hát mẫu trước hoặc sau khi học sinh tập hát còn phụ thuộc vào năng lực của học sinh và đặc điểm riêng của bài hát như câu hát dài hay ngắn, dễ hay khó, có luyến láy hay không… Giáo viên nên vận dụng nhiều cách làm với những bài hát khác nhau, thậm chí là với những câu hát khác nhau, không nên thực hiện rập khuôn, máy móc. Dưới đây là một cách thực hiện.

Giáo viên đàn giai điệu câu thứ nhất khoảng 2-3 lần để tất cả học sinh lắng nghe và tự hát nhẩm theo, rồi bắt nhịp để các em tập hát vài lần hoà cùng với tiếng đàn. Hoạt động đó vừa giúp học sinh luyện tai nghe vừa phát huy được tính tích cực của các em. Tiếp đó giáo viên chỉ định học sinh hát lại câu vừa tập (với các hình thức như cá nhân, cặp đôi, nhóm, tổ), giáo viên lắng nghe để phát hiện chỗ sai rồi giúp các em sửa lại. Lúc sửa sai, giáo viên nên đàn chậm, hát chậm, nhấn rõ những chỗ sai giúp các em nhận biết được và tập hát cho chính xác. Cần hướng dẫn các em sửa sai ngay từ bước tập hát từng câu, không để đến khi hát cả bài mới sửa, vì lúc đó, học sinh mắc nhiều lỗi, sửa được lỗi này có thể lại mắc lỗi khác. Giáo viên cũng có thể chỉ định những em học giỏi sửa sai cho các bạn.

Giáo viên hướng dẫn học sinh tập câu hát tiếp theo tương tự. Sau khi tập xong 2 câu, giáo viên nên yêu cầu học sinh hát nối (móc xích) 2 câu với nhau. Những bài hát có 4 câu, nên hát nối câu 1-2 rồi câu 3-4, không nên hát nối từ câu 1 đến câu 3, tạo nên cảm giác chênh vênh, thiếu cân đối. Dạy hát từng câu theo lối móc xích có lợi vì: học sinh không quên giai điệu và lời ca, nhớ các câu hát thành hệ thống, hát câu sau sẽ nhớ câu trước, hát không bị sai nhịp.

Nếu trong bài hát có những câu giống nhau về giai điệu, giáo viên nên chỉ định học sinh tự nhận biết và tập hát để phát huy tính tích cực, sau đó có thể giúp các em chỉnh sửa những chỗ cần thiết

f) Hát cả bài

Bước này giúp học sinh tiếp tục sửa chỗ hát sai (nếu có), hướng dẫn các em biết cách lấy hơi, thể hiện đúng chỗ ngân, nghỉ trong bài và thể hiện sắc thái, tình cảm của bài hát.

            Khi thực hiện, giáo viên nên đàn giai điệu cho học sinh nghe và hát nhẩm lại toàn bộ bài hát, giúp các em phát hiện chỗ còn sai và tự sửa chữa. Tiếp đó, giáo viên nên đệm đàn để học sinh hát cả bài một vài lần, sau đó chỉ định cá nhân, cặp đôi, nhóm, tổ hát lại để tiếp tục sửa chỗ còn sai. Giáo viên cần hướng dẫn các em hát đúng nhịp độ, không cuốn nhịp, hướng dẫn cách lấy hơi ở đầu câu hát và thể hiện những chỗ ngân, nghỉ cũng như sắc thái của bài hát. Giáo viên có thể tiếp tục hát mẫu, giúp các em thể hiện cách phát âm tròn tiếng, rõ lời, biết cách ngân giọng, ngắt giọng chuẩn xác. Cần nhắc nhở học sinh không thể hát bằng một giọng đều đều, khô khan, thiếu cảm xúc, hát như vậy sẽ làm các em dần trở nên vô cảm, thờ ơ với vẻ đẹp của nghệ thuật. Cần nhắc học sinh thể hiện những sự rung động, cảm xúc của bài hát sao cho chân thực và tự nhiên, không cường điệu, tránh hát quá nhỏ hoặc gào thét trong khi hát.

g) Củng cố, kiểm tra

Giúp học sinh biết trình bày bài hát cho sinh động, hấp dẫn; đánh giá kết quả học tập của học sinh, nhấn mạnh nội dung bài hát và giáo dục thái độ.

Giáo viên yêu cầu học sinh nhắc lại nội dung đã học, như: các em đã học gì, nhớ điều gì, yêu thích điều gì? Giáo viên hướng dẫn học sinh trình bày bài hát bằng cách hát đối đáp, hát nối tiếp hoặc lĩnh xướng, trình bày bài hát kết hợp gõ đệm. Giáo viên cần chú ý giáo dục thái độ, giáo dục thẩm mĩ và dặn dò các em tiếp tục tập hát cho thuộc lời ca.

Bài hát Chú chim nhỏ dễ thương (Alouette, gentille alouette)

 

Từ khóa:

n/a

 
Rss Feed



Ảnh đẹp

video



Thống kê truy cập

  • Đang truy cập: 3
  • Khách viếng thăm: 2
  • Máy chủ tìm kiếm: 1
  • Hôm nay: 132
  • Tháng hiện tại: 39099
  • Tổng lượt truy cập: 1016809

Chuyên Mục

Sở hữu và quản lý Website: Lê Anh Tuấn (Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam - Bộ Giáo dục và Đào tạo)